Kostaryka testuje zakaz wydobycia przy odrodzeniu Crucitas

Prezydent Kostaryki Laura Fernández postawiła proponowane ponowne otwarcie złoża złota Crucitas w centrum agendy swojej nowej administracji, testując jedną z najsilniejszych w Ameryce Łacińskiej polityk antygórniczych i ożywiając krajową debatę na temat tego, czy rozwój zasobów może współistnieć z tożsamością ekologiczną kraju.

Fernández, która objęła urząd 8 maja po wygraniu lutowych wyborów prezydenckich w pierwszej turze, szybko podniosła rangę ustawy nr 24.717, włączając ją do porządku obrad nadzwyczajnych sesji Zgromadzenia Ustawodawczego zaledwie cztery dni po swojej inauguracji.

Środek ten zezwoliłby na poszukiwanie i wydobycie złota jedynie w dystrykcie Cutris de San Carlos o powierzchni 84 800 hektarów, gdzie znajduje się złoże Crucitas, jednocześnie zachowując szerszy zakaz wydobycia metali metodą odkrywkową w pozostałej części kraju.

Ruch ten oznacza gwałtowny zwrot dla kraju, który zbudował znaczną część swojej międzynarodowej reputacji na ochronie przyrody, ekoturystyce i zrównoważonym rozwoju.

Przedstawiciele rządu argumentują, że obecny zakaz nie powstrzymał działalności wydobywczej w Crucitas, zamiast tego pozwalając na rozwój nielegalnym operatorom, często używającym rtęci i cyjanku bez kontroli środowiskowej.

Juan Ignacio Guzmán, dyrektor generalny GEM Mining Consulting, stwierdził, że debata coraz bardziej koncentruje się na zarządzaniu, a nie na samym wydobyciu, zauważając, że Kostaryka już utrzymuje aktywny przemysł wydobywczy materiałów niemetalicznych, dostarczając kruszywa, wapień, krzemionkę i inne materiały przemysłowe wykorzystywane w budownictwie i infrastrukturze.

Eduardo Zamanillo i Marta Rivera, analitycy Geopolitical Mining, argumentują, że Crucitas odzwierciedla szersze wyzwanie, które opisują jako „wydobycie anomiczne”: sytuacje, w których formalne zasady wydobycia pozostają w mocy, ale nie regulują już tego, co dzieje się na miejscu. Ich zdaniem debata dotyczy mniej wydobycia kontra ochrony przyrody, a bardziej tego, czy państwo jest w stanie lepiej zarządzać wydobyciem minerałów niż nielegalne sieci już działające na tym obszarze.

Proponowane przepisy przyznawałyby koncesje wydobywcze w drodze publicznych aukcji administrowanych przez Dyrekcję Geologii i Kopalń podlegającą Ministerstwu Środowiska i Energii. Firmy musiałyby wykazać się wiedzą techniczną, zdolnością finansową i zadowalającą historią środowiskową przed zakwalifikowaniem się do przetargu. Projekt ustawy proponuje również minimalną 5% opłatę eksploatacyjną od sprzedaży surowców mineralnych brutto, przy czym większość dochodów trafia do rządu centralnego (ponad 70%), podczas gdy gminy i lokalne stowarzyszenia rozwoju otrzymują mniejsze alokacje.

Juan Carlos Guajardo, dyrektor wykonawczy firmy konsultingowej Plusmining, stwierdził, że argument rządu, iż regulowane wydobycie może zmniejszyć szkody środowiskowe, jest wiarygodny, ale daleki od gwarancji. Formalne operacje wydobywcze mogą działać przy znacznie wyższych standardach środowiskowych niż nielegalni górnicy, dzięki inżynieryjnym instalacjom do składowania odpadów, systemom zarządzania wodą, kontroli chemicznej i prawnie egzekwowalnym planom zamknięcia.

Ostrzegł, że skuteczne wyparcie nielegalnego wydobycia wymaga szerszych środków, w tym kontroli terytorialnej, egzekwowania prawa wobec sieci przestępczych, systemów identyfikowalności złota i alternatywnych możliwości gospodarczych dla osób zależnych obecnie od nieformalnego wydobycia.

„Wyzwanie polega nie tylko na zastąpieniu nielegalnego wydobycia legalnym” – powiedział Guajardo. „Głębsze pytanie brzmi, czy Kostaryka może przekształcić obciążenie środowiskowe, które stoi w sprzeczności z jej modelem rozwoju, w szansę na generowanie wartości ekonomicznej, przywrócenie uszkodzonych ekosystemów i wzmocnienie jej wiarygodności w zakresie zrównoważonego rozwoju”.

Bitwa polityczna

Pomimo nacisków rządu, ustawa jest daleka od stania się prawem.

Projekt ustawy przeszedł już przez komisję i uzyskał poparcie Specjalnej Komisji Alajuela we wrześniu 2025 roku. Obecnie znajduje się przed plenarnym zgromadzeniem ustawodawczym, gdzie posłowie opozycji złożyli setki wniosków opóźniających.

Opozycja pozostaje zaciekła. Członkowie lewicowej partii Frente Amplio i frakcje w Partido Liberación Nacional argumentują, że ponowne otwarcie kopalń odkrywkowych zagroziłoby wrażliwym ekosystemom i podważyłoby dziesięciolecia polityki ochrony środowiska. Organizacje ekologiczne również zmobilizowały się przeciwko propozycji.

Na debatę wpływa również dziedzictwo kanadyjskiej firmy wydobywczej Infinito Gold. Koncesja firmy została unieważniona przez sądy Kostaryki w 2010 roku, w tym samym roku, w którym ustawodawcy zagłosowali za zakazem nowego wydobycia metali metodą odkrywkową. Infinito następnie wszczęło międzynarodowy arbitraż przeciwko państwu.

Spór ten zakończył się na korzyść Kostaryki, gdy międzynarodowy trybunał odmówił przyznania Infinito odszkodowania w 2021 roku. Firma wycofała się z próby unieważnienia orzeczenia w 2024 roku, usuwając znaczącą niepewność prawną wokół projektu. Obecnie urzędnicy postrzegają orzeczenie jako okazję do ponownego rozważenia rozwoju złoża w ramach nowej struktury.

Zamanillo i Rivera stwierdzili, że spór z Infinito ilustruje, jak ryzyko związane z wydobyciem wykracza poza pozwolenia i umowy. Projekt może spełniać wymogi prawne, a mimo to stać się politycznie i społecznie nieuzasadniony, jeśli opinia publiczna, sądy lub rządy zmienią kurs.

Fernández zasugerowała, że może zwołać referendum narodowe, jeśli ustawodawcy odrzucą ustawę.

Możliwość głosowania publicznego służy zarówno jako potencjalna droga do obejścia impasu legislacyjnego, jak i jako dźwignia wobec niezdecydowanych ustawodawców. Administracja uważa, że jej argumenty dotyczące zatrudnienia, lokalnego rozwoju gospodarczego, bezpieczeństwa publicznego i nielegalnego wydobycia mogą trafić do wyborców.

Dla inwestorów górniczych znaczenie propozycji wykracza poza samo złoże Crucitas.

Kostaryka od dawna plasuje się wśród najmniej dostępnych jurysdykcji dla wydobycia metali w Ameryce Łacińskiej. Gotowość rządu do ponownego rozważenia swojego wieloletniego zakazu wysyła sygnał, że kraj może być otwarty na inwestycje w zasoby w ściśle kontrolowanych warunkach.

Guzmán stwierdził, że Crucitas jest znaczące według kostarykańskich standardów, ale pozostaje skromne w porównaniu z wieloma największymi nierozwiniętymi projektami złota w Ameryce Łacińskiej. Guajardo zgodził się, opisując Crucitas jako średniej wielkości projekt złota, a nie odkrycie światowej klasy na skalę dużych złóż andyjskich.

Niemniej jednak, powiedział, że projekt może przyciągnąć poważne zainteresowanie branży, jeśli bariery prawne zostaną usunięte. Wcześniejsze badania wykazały, że złoże jest ekonomicznie opłacalne, gdy ceny złota wynosiły od 1000 do 1300 dolarów za uncję, w porównaniu z dzisiejszymi 4000 dolarów za uncję, co sugeruje, że aktywa mogą ponownie stać się atrakcyjne w odpowiednich warunkach regulacyjnych.

Guajardo powiedział, że duże firmy wydobywcze prawdopodobnie zastosowałyby znaczną zniżkę polityczną i ESG do każdej oceny Crucitas ze względu na historię sporów sądowych, kontrowersji środowiskowych, szkód reputacyjnych i nielegalnej działalności wydobywczej. Chociaż mniejsze i średnie firmy mogłyby wykazać zainteresowanie, wielu większych operatorów prawdopodobnie wymagałoby większych gwarancji prawnych i bezpieczeństwa.

Zamanillo i Rivera stwierdzili, że uchwalenie ustawy nr 24.717 prawdopodobnie zostanie odebrane jako ważny sygnał, że Kostaryka jest gotowa do wznowienia dyskusji na temat wydobycia. Ostrzegli jednak, że samo zatwierdzenie legislacyjne nie zmieniłoby istotnie postrzegania ryzyka regulacyjnego.

Guzmán również uważa, że największym wyzwaniem projektu jest zarządzanie, a nie geologia.

„Kluczowe pytanie brzmi, czy rząd jest w stanie zabezpieczyć obszar, ograniczyć nielegalne wydobycie, egzekwować standardy środowiskowe i zidentyfikować operatora zdolnego do finansowania długoterminowego zgodności i rekultywacji” – powiedział.

Wrażliwość środowiskowa Kostaryki oznacza, że każdy przyszły projekt będzie podlegał intensywnemu nadzorowi.

„Firmy nie oceniałyby Crucitas jak konwencjonalnego projektu w Peru, Ekwadorze czy Chile” – powiedział Guzmán. „Wyceniłyby ryzyko konstytucyjne, ryzyko sporów sądowych, obawy dotyczące bezpieczeństwa, zobowiązania środowiskowe i możliwość przyszłych odwróceń polityki”.

Guajardo zakwestionował również, czy proponowana aukcja koncesji, która kładzie nacisk na oferty opłat eksploatacyjnych, przyciągnie najbardziej wykwalifikowanych operatorów. Ostrzegł, że chociaż atrakcyjne politycznie, systemy skupiające się głównie na maksymalizacji opłat eksploatacyjnych mogą faworyzować agresywnych oferentów z optymistycznymi założeniami, a nie firmy o kompetencjach technicznych i dobrych wynikach środowiskowych i społecznych.

„W projekcie tak wrażliwym jak Crucitas, kompetencje techniczne, wyniki środowiskowe, siła finansowa, zdolność do zamknięcia kopalni i zrozumienie rzeczywistości instytucjonalnej Kostaryki powinny mieć co najmniej taką samą wagę, jak oferta ekonomiczna” – powiedział.

Test środowiskowy

Szersza debata odzwierciedla rosnące wyzwanie stojące przed rządami w obu Amerykach, gdy próbują zrównoważyć rozwój zasobów, ochronę środowiska i wzrost gospodarczy.

Guzmán argumentował, że samo legalne wydobycie prawdopodobnie nie wyeliminuje nielegalnej działalności. Powołując się na przykłady z Peru i Kolumbii, powiedział, że nielegalni operatorzy często się przenoszą, chyba że rządy jednocześnie wzmocnią egzekwowanie prawa i poprawią systemy identyfikowalności złota.

Guajardo z Plusmining uważa, że próg środowiskowy dla akceptacji społecznej będzie wyjątkowo wysoki i argumentował, że przyszły koncesjonariusz może musieć pomóc w finansowaniu rekultywacji obszarów już zniszczonych przez nielegalne wydobycie, aby zdobyć wiarygodność w oczach opinii publicznej.

„Firma, która ostatecznie rozwinie Crucitas, może musieć działać nie tylko jako operator wydobywczy, ale także jako agent rekultywacji środowiska, odbudowy instytucjonalnej i zaufania publicznego” – powiedział Guajardo.

Zamanillo i Rivera ostrzegają, że największe ryzyko reputacyjne Kostaryki może nie wynikać z formalnego wydobycia, ale z niezdolności do kontrolowania nielegalnej gospodarki wydobywczej, która nadal niszczy lasy, drogi wodne i lokalne społeczności poza nadzorem regulacyjnym. Argumentują, że rząd musi jasno odróżnić odpowiedzialne, regulowane wydobycie od tego, co opisują jako wydobycie anomiczne, jeśli chce zachować swoje poświadczenia w zakresie ochrony przyrody.

Niezależnie od tego, czy ustawa nr 24.717 odniesie sukces, czy poniesie porażkę, Fernández już zmieniła rozmowę.

Debata wykracza teraz daleko poza pojedynczy projekt złota. Stała się testem tego, czy Kostaryka jest w stanie przywrócić kontrolę środowiskową i instytucjonalną nad terytorium już dotkniętym nielegalnym wydobyciem, jednocześnie zachowując tożsamość skoncentrowaną na ochronie przyrody, która stanowi podstawę jej międzynarodowej reputacji.

Jeśli się powiedzie, Crucitas może stać się modelem tego, jak rządy radzą sobie z niszczącym środowisko nielegalnym wydobyciem poprzez formalne regulacje, egzekwowanie prawa i rekultywację. Jeśli się nie powiedzie, krytycy twierdzą, że może to wzmocnić obawy, że wydobycie i rozwój oparty na ochronie przyrody pozostają fundamentalnie niekompatybilne.

Wynik może kształtować nie tylko przyszłość Crucitas, ale także sposób, w jaki inwestorzy oceniają długoterminową wiarygodność regulacyjną i ryzyko polityczne Kostaryki.

źródło:https://www.mining.com/costa-rica-tests-mining-ban-with-crucitas-revival/